الزام وکیل به ارائه حساب دوران وکالت چیست
یکی از مهمترین تعهدات وکیل در برابر موکل، ارائه گزارش و حساب کامل از اقدامات، دریافتها و پرداختهای دوران وکالت است.
اگر وکیل پس از انجام امور وکالتی، از ارائه صورت حساب و توضیح جزئیات عملکرد خود خودداری کند، موکل میتواند با استناد به قانون، او را ملزم به ارائه حساب دوران وکالت کند.
این دعوا هم در روابط وکیل و موکل در دعاوی حقوقی و کیفری مطرح میشود، و هم در وکالتهای عمومی مانند وکالت در فروش، دریافت مطالبات، اداره اموال یا شرکتها.
مبنای قانونی الزام وکیل به ارائه حساب
تعهد وکیل به ارائه حساب و گزارش، ریشه مستقیم در مقررات قانون مدنی دارد. مهمترین مواد قانونی مرتبط عبارت است از:
-
ماده ۶۶۶ قانون مدنی
وکیل را در برابر موکل مسئول جبران خسارات ناشی از تعدی و تفریط میداند.
-
ماده ۶۶۷ قانون مدنی
وکیل را مکلف میکند که:
- در تصرفات خود مصلحت موکل را رعایت کند
- آنچه را که به موجب وکالت دریافت میکند، به موکل تسلیم و حساب آن را ارائه دهد
به استناد این مواد، موکل حق دارد از وکیل بخواهد تمام وجوه، اسناد، منافع و اقدامات خود را در قالب یک صورت حساب روشن و مستند ارائه کند و در صورت استنکاف وکیل، میتواند دعوای حقوقی طرح کند.
در چه مواردی میتوان علیه وکیل دعوای ارائه حساب مطرح کرد
طرح دعوای الزام وکیل به ارائه حساب دوران وکالت، معمولا در موقعیتهای زیر رخ میدهد:
-
وکالت در فروش مال موکل
وکیل مال منقول یا غیرمنقول را فروخته، ثمن معامله را دریافت کرده اما:
- مبلغ دریافتی را به موکل تسلیم نکرده
- یا صورت حساب هزینه ها، کمیسیونها و پرداختها را ارائه نمیدهد
-
وکالت در وصول مطالبات یا چک و سفته
وکیل برای وصول طلب، چک یا سفته از طرف موکل اقدام کرده و احتمالا:
- مبلغی دریافت کرده
- یا با بدهکار توافق نموده
اما موکل از میزان دقیق دریافتها و توافقها بیاطلاع است.
-
وکالت در امور شرکتی و تجاری
وکیل یا مشاور حقوقی، به نمایندگی از شرکت یا شریک، قراردادهایی منعقد کرده یا وجوهی دریافت نموده و توضیح شفافی ارائه نکرده است.
-
عدم همکاری وکیل در پایان وکالت
پس از عزل وکیل، استعفای وکیل یا انقضای مدت وکالت، وکیل:
- اسناد و مدارک را تحویل نمیدهد
- یا صورت حساب روشن از اقدامات خود ارائه نمیکند
در تمام موارد فوق، موکل میتواند از دادگاه بخواهد وکیل را ملزم به ارائه حساب دقیق دوران وکالت کند.
هدف از دعوای الزام وکیل به ارائه حساب
در این نوع دعوا، هدف اصلی موکل، شفاف شدن میزان دریافتها و پرداختهای وکیل و روشن شدن وضعیت مالی دوران وکالت است؛ نه لزوما مطالبه وجه.
پس از آن که دادگاه وکیل را ملزم به ارائه حساب کرد و صورت حساب به دادگاه و موکل ارائه شد، اگر مشخص شود:
- وکیل مبلغی بیش از حقالوکاله و هزینه ها نزد خود نگهداشته
- یا مالی از اموال موکل را هنوز تسلیم نکرده
در مرحله بعد، موکل میتواند دعوای مطالبه وجه یا استرداد مال را به طور مستقل مطرح کند.
دادگاه صالح برای رسیدگی به دعوای ارائه حساب دوران وکالت
با توجه به قواعد صلاحیت:
- مرجع صالح: دادگاه عمومی حقوقی
- محل طرح دعوا: دادگاه محل اقامت خوانده (وکیل)مگر آن که قرارداد وکالت، صلاحیت محل دیگری را تعیین کرده باشد یا دعوا با موضوع اصلی دیگری مرتبط باشد که صلاحیت خاص خود را دارد.
اگر وکالت مربوط به مال غیرمنقول باشد، به طور معمول اصل دعوا باید در دادگاه محل وقوع ملک طرح شود؛ اما دعوای صرفا «الزام به ارائه حساب» غالبا از نوع دعوای شخصی است و معیار اصلی، محل اقامت وکیل است.
مدارک لازم برای طرح دعوای الزام وکیل به ارائه حساب
برای موفقیت در این دعوا، بهتر است موکل تا حد امکان مدارک زیر را فراهم کند:
-
اصل یا تصویر قرارداد وکالت
- وکالتنامه رسمی یا وکالتنامه در وکالتهای قضایی
- یا قرارداد خصوصی منعقد شده با وکیل
-
مدارک مثبت اقدامات وکیل
مانند:
- مبایعه نامه امضا شده توسط وکیل
- رسید پرداختها
- قراردادهای منعقد شده توسط وکیل
- گزارش کارهای انجام شده، پیامکها و مکاتبات
-
مکاتبات قبلی با وکیل
به ویژه اگر موکل قبلا به صورت:
- پیامک
- واتساپ
- ایمیل
از وکیل درخواست ارائه حساب کرده و پاسخی دریافت نکرده باشد.
-
مدارک هویتی موکل و وکیل
- کارت ملی موکل
- مشخصات کامل وکیل برای درج در دادخواست
جمعآوری این مدارک به تقویت ادله موکل و تسهیل اثبات ادعا کمک میکند.
نحوه تنظیم خواسته در دادخواست
در ستون خواسته دادخواست، معمولا چنین عبارتی درج میشود:
الزام خوانده به ارائه حساب کامل دوران وکالت و تسلیم اسناد و مدارک مرتبط با وکالت به انضمام کلیه خسارات قانونی
در صورت لزوم، میتوان در همان دادخواست، تحویل اصل اسناد مرتبط با وکالت (مانند مبایعه نامه، رسیدها، قراردادها و …) را نیز مطالبه کرد.
روند رسیدگی دادگاه در دعوای ارائه حساب دوران وکالت
به طور خلاصه روند رسیدگی به شکل زیر است:
-
ثبت دادخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی
موکل با تکمیل دادخواست و الصاق مدارک، دعوا را ثبت میکند.
-
ارجاع پرونده به شعبه دادگاه عمومی حقوقی
پرونده به صورت سیستمی به یک شعبه ارجاع میشود.
-
ابلاغ دادخواست به وکیل (خوانده)
پس از ابلاغ، وکیل فرصت دارد لایحه دفاعیه و مدارک خود را ارائه کند.
-
جلسه دادرسی
- استماع اظهارات موکل
- بررسی دفاعیات وکیل
- بررسی اسناد، پیامکها، قراردادها و مدارک طرفین
-
صدور حکم دادگاه
اگر دادگاه احراز کند که وکیل مکلف به ارائه حساب بوده و تاکنون از انجام این تعهد خودداری کرده است، حکم به الزام وکیل به ارائه حساب صادر میکند.
در صورت استنکاف مجدد وکیل از اجرای حکم، اجرای احکام میتواند اقدامات قانونی لازم برای الزام انجام حکم را به کار گیرد و در مواردی، عدم همکاری میتواند تبعات انتظامی برای وکیل نیز در پی داشته باشد.
رابطه دعوای ارائه حساب با مطالبه وجه از وکیل
نکته مهم این است که دعوا برای ارائه حساب با دعوای مطالبه وجه تفاوت دارد:
- در الزام به ارائه حساب، موکل تنها میخواهد وضعیت مالی دوران وکالت روشن شود.
- در مطالبه وجه یا استرداد مال، موکل ادعا میکند که وکیل مبلغ معینی را به ناحق نزد خود نگه داشته است.
آیا میتوان همزمان ارائه حساب و مطالبه وجه را خواست
در مواردی که:
- موکل تقریبا مطمئن است وکیل مبلغ مشخصی را دریافت کرده و تحویل نداده
- و دلایل مستندی نیز در دست دارد
امکان این وجود دارد که در یک دادخواست، هم ارائه حساب و هم مطالبه وجه را به صورت تجمیع خواسته مطرح کند؛ اما در عمل، بسیاری از وکلا ترجیح میدهند این دو مرحله از هم تفکیک شود تا:
- ابتدا صورت حساب رسمی از سوی وکیل صادر شود
- سپس نسبت به اختلافهای مالی باقی مانده دعوای دقیقتر تنظیم گردد.
نقش وکیل دادگستری در طرح دعوای ارائه حساب
اگرچه موکل میتواند شخصا نیز دادخواست الزام وکیل به ارائه حساب دوران وکالت را ثبت کند، ولی مراجعه به وکیل دادگستری مستقل و مجرب مزایای مهمی دارد:
- تحلیل دقیق رابطه حقوقی بین وکیل و موکل
- تشخیص اینکه آیا تنها ارائه حساب کافی است یا باید همزمان مطالبه وجه نیز مطرح شود
- جمعآوری و ارائه صحیح مدارک
- تنظیم دادخواست و لوایح به صورت حقوقی و مستند
- کاهش ریسک رد دعوا یا صدور رای به نفع وکیل سابق به دلیل نقص در ادله
با توجه به اینکه در این نوع پرونده، طرف مقابل معمولا وکیل حرفه ای است، استفاده از خدمات وکیل کارآزموده برای موکل اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نکات کاربردی برای موکلان در اختلاف با وکیل
برای جلوگیری از بروز اختلاف و نیز برای استحکام موقعیت حقوقی در صورت طرح دعوا، رعایت نکات زیر مفید است:
-
قرارداد وکالت را دقیق تنظیم کنید
- حدود اختیارات وکیل
- نحوه دریافت و پرداخت وجوه
- میزان و نحوه پرداخت حقالوکاله
- الزامات وکیل در ارائه گزارشهای دوره ای و صورت حسابها
-
رسید هر پرداختی را دریافت و نگهداری کنید
- چه حقالوکاله
- چه هزینه دادرسی
- چه سایر هزینه ها
-
در طول وکالت، گزارش مکتوب بخواهید
درخواست شفاهی کافی نیست؛ سعی کنید:
- از طریق پیامک
- پیامرسانها
- یا ایمیل
درخواست ارائه گزارش کار و صورت حساب را مطرح کنید.
-
در پایان وکالت، تسویه مکتوب انجام دهید
پیش از قطع همکاری:
- صورت جلسه تسویه تهیه کنید
- تحویل اسناد و مدارک و مبالغ را به صورت کتبی ثبت کنید.
-
در صورت خودداری وکیل از ارائه حساب، تعلل نکنید
تأخیر طولانی در طرح دعوا، معمولا:
- دسترسی به مدارک را دشوار میکند
- و گاهی موقعیت موکل را تضعیف میکند.
الزام وکیل به ارائه حساب دوران وکالت ابزاری است که قانون در اختیار موکل قرار داده تا:
- از نحوه عملکرد مالی وکیل خود مطلع شود
- از تضییع حقوق مالی خود جلوگیری کند
- و در صورت لزوم، پس از روشن شدن حساب و عملکرد وکیل، نسبت به مطالبه وجوه یا اموال باقی مانده اقدام کند
اگر از وکیل خود خواسته اید که صورت حساب روشن و مستند از اقدامات و دریافت و پرداختهای خود ارائه کند و پاسخی نگرفته اید، میتوانید با مشاوره یک وکیل دادگستری متخصص، دعوی الزام به ارائه حساب دوران وکالت را در دادگاه صالح مطرح کنید و از حقوق قانونی خود دفاع کنید.
